Achtergrond

De Vrije PC wil graag 2e-hands computers een tweede leven geven door gebruik te maken van Ubuntu als duurzaam besturingssysteem voor PC’s (Ubuntu is een alternatief voor Windows). Daarnaast wil De Vrije PC computergebruikers kennis laten maken met de veiligheid en het gemak van Ubuntu en met de mooie gedachte daarachter, de gedachte van het delen.

Er zijn vele motieven waarom De Vrije PC de gestelde doelen wil bereiken. Velen hebben met duurzaamheid te maken, niet alleen qua product (een verlengde levensduur), maar ook of zeker maatschappelijk gezien door mensen te laten zien dat het anders kan en door mensen mee laten tellen door ze onderdeel van de informatiemaatschappij te maken.

• Het begrip van duurzaamheid daadwerkelijk waarmaken
• Cyclische consumptie zichtbaar maken én doorbreken
• Iedereen mee laten tellen
• Mensen kennis laten maken van de economie van het geven ipv nemen
• Tastbaar maken van begrippen als vrijheid, transparantie en eerlijkheid
• Verbinding maken in de maatschappij tussen lokale gevers en ontvangers

Het begrip van duurzaamheid daadwerkelijk waarmaken

Het begrip duurzaamheid wordt te pas en te onpas gebruikt. Vaak houdt het samen met energieverbruik en (afval-) hergebruik. Het is goed om met die aspecten rekening mee te houden want het draagt bij aan een bewust gebruik van alles om ons heen. Maar het beste wat bedacht zou kunnen worden, is de levensduur van de gebruikte artikelen te verhogen! Want stel nu dat  een bepaald apparaat drie maal zo lang mee zou kunnen laten gaan, dat is de afvalberg (inclusief de giftige materialen!) drie maal zo klein, dan is de energie om het apparaat te maken ook drie maal zo klein. Verlenging van de levensduur is dus een zeer goede methode om duurzaam te zijn. Het gescheiden inzamelen van afgedankte computers en die vervolgens gedemonteerd worden is eigenlijk geen alternatief, omdat dat proces, vanwege de te behalen kostenbesparingen vaak plaatsvindt op plaatsen waar geen controle mogelijk is, onder anderen over de omgang met giftige materialen en arbeidsomstandigheden.

Consuminderen krijgt een handvat
De Vrije PC wil de levensduur verlengen door hergebruik van hardware. Computers waar nu Windows XP op draait maar die door allerlei omstandigheden niet, slecht of langzaam werken (veroorzaakt door  de software), worden weer bruikbaar gemaakt; vaak is het alternatief alleen weggooien en opnieuw kopen en dat is zonde.

Juist door de toepassing van Ubuntu die lage systeemeisen heeft (en houdt), zijn die PC's bij uitstek geschikt om hergebruikt te worden. Want vaak zijn de wat oudere PC's onvoldoende krachtig om het laatste besturingssysteem van Microsoft te draaien. Voor Ubuntu zijn computers van pakweg 5 jaar oud meer dan voldoende.

Computers zouden dan zo maar eens 3 maal zo lang mee kunnen gaan. Door die verlengde levensduur is de belasting op arbeid, energie, kapitaal en milieu ook met factor 3 verminderd. Bij de meeste apparaten is verlenging van de levensduur erg moeilijk, omdat dat niet in het rechtstreeks belang is van de producent, maar juist met computers kan dat vrij makkelijk, als je maar weet hoe. Ubuntu verschaft het middel en wijst de weg....

Zie: http://storyofstuff.org/electronics/

Cyclische consumptie zichtbaar maken én doorbreken

Dit wordt ook wel aangeduid als de wegwerp- of consumptiemaatschappij. Wat is cyclische consumptie? Dat betekent dat dezelfde spullen, steeds weer opnieuw gekocht moeten, zonder merkbare meerwaarde voor de consument. Voorbeelden hiervan zijn telefoons die te pas en te onpas kapot gaan of 'verouderd' zijn, (gesloten) software zoals Microsoft Office door het telkens aanpassen van de documentformaten, de beschikbaarheid van snellere computers terwijl de software steeds trager wordt, schoolboeken waarbij de enige verandering een andere inhoudsopgave is, etc.

Voor de producent is het mooie van cyclische consumptie dat er altijd afzet is en dus verkoop. Dat er geen enkele meerwaarde is voor de afnemer, de consument dus, speelt helaas geen enkele rol voor diezelfde producent. Ook zijn rendementsvoordelen zoals lagere kosten altijd voor de producent en nooit voor de consument. 

Geplande overbodigheid is ontworpen
Wat samenhangt met cyclische consumptie, is geplande overbodigheid, oftewel 'design for the dump': artikelen worden zodanig gemaakt dat a) onderdelen niet meer vervangen kunnen worden, b) onderdelen exorbitant duur gemaakt worden en c) de levensduur sterk beperkt blijft door een slechte kwaliteit van de gebruikte onderdelen.

Het niet meer kunnen vervangen van onderdelen wordt geforceerd door de producent door onderdelen niet meer te produceren of op voorraad te houden of zo duur te maken dat de aanschaf van een compleet artikel vaak goedkoper is. Vanwege dat laatste wordt reparatie vrijwel nooit meer gedaan, juist omdat dat niet in het belang is van de leverancier/producent/winkelier, want dan lopen zij omzet mis, zoals dat zo mooi heet in het jargon.

We zien bijvoorbeeld telefoontjes die weggegooid worden omdat de oplader of accu kapot is en deze uiteraard niet voor kostprijs vervangen kan worden. En wie heeft trouwens bedacht dat opladers, aansluitingen en accu's voor IEDERE telefoon anders is? En de stofzuigerzakken die ongeveer voor elke stofzuiger anders zijn en er dus stofzuigers weggedaan moeten worden omdat er geen zakken voor te krijgen zijn? Het kan niet anders dat ontwerpers niet vanuit functionaliteit werken en ontwerpen, maar dus ontwerpen op geplande overbodigheid: het zal je beroep maar zijn zullen we maar zeggen als de opdracht is om iets zo snel mogelijk overbodig te maken in plaats van zo lang mogelijke levensduur.

De levensduur van producten loopt terug!
Het beperken van de levensduur is ook iets van de laatste jaren. Gevoelsmatig (en dit is te onderbouwen door statistisch bewijsmateriaal), gaan producten steeds korter mee, denk bijvoorbeeld maar aan wasmachines die vroeger minimaal 10 jaar meegingen en vaak nog langer omdat deze nog gerepareerd konden worden.

Tegenwoordig mag je blij zijn als zo'n wasmachine nog 5 jaar meegaat. Iets dergelijks zie je bij stofzuigers, strijkbouten en noem het maar op. Een lange levensduur is immers niet in het belang van de producent, dus waarom zouden ze anders doen? De verkorte levensduur wordt bereikt door een slechtere kwaliteit de leveren. Cynisch gesteld zijn de producten dus (bewust) sléchter geworden (ontworpen) in de loop der jaren, en dat noemen we vooruitgang...

Eeuwige groei kan helemaal niet
Zowel de cyclische consumptie als geplande overbodigheid hebben te maken met het mantra van onze huidige maatschappij: eeuwige groei; deze groei wordt overigens op zijn beurt weer geforceerd door de te betalen rente op aangegane schulden, maar dat is een heel ander verhaal. En wederom cynisch gesteld: eeuwige groei kunnen 'we' natuurlijk niet hebben als producten een eeuwig leven hebben! Daarom is het 'beter' om steeds weer dezelfde dingen te kopen en ook steeds sneller.

Deze achtbaan van onzinnigheid, verspillling en grenzeloze inefficientie (voor de consument dan, niet voor de producent), waarbij de producent die erin slaagt om het snelst grondstoffen te delven, producten te introduceren én zo snel mogelijk weer overbodig te maken door weer een nieuwere versie uit te brengen, juist 'onze' helden c.q voorbeelden zijn. Denk eens aan de iPad waarbij de laatste versie nog maar net in de winkel ligt terwijl de volgende versie alweer wordt aangekondigd... Dit verspillend systeem zal spoedig ten einde komen omdat eeuwige groei mathematisch en fysiek niet bestaan: grondstoffen, arbeid en energie zijn immers altijd begrensd.

Bij Ubuntu gaat het anders
Bij Ubuntu hoeft geen nieuwe PC aangeschaft te worden om de laatste versie daarvan te draaien; Ubuntu doet geen een-tweetje met de PC-fabrikant dat de hardware-eisen bij iedere uitgave verhoogd worden zoals de leverancier van dat andere OS wel pleegt te doen. Bij Ubuntu hoeft geen software aangeschaft te worden omdat alles sowieso gratis is. Bij Ubuntu worden geen documentformaten van een office-pakket veranderd om maar weer de nieuwe versie van zo'n office-pakket te verkopen. Bij Ubuntu blijft oudere hardware gewoon werken, ondanks dat het voor de leverancier van die hardware (printers, scanners, webcams, etc.) niet interessant is om ook oudere besturingssystemen te ondersteunen.

Ubuntu laat zien dat het anders kan. Bij Ubuntu is het belang van de (hardware-) producent ondergeschikt aan die van de consument, zoals het moet. Ubuntu staat voor vrijheid: de vrijheid om een systeem op te waarderen of niet, op dezelfde (!) hardware, en niet omdat dat voor de leverancier beter uitkomt zodat deze weer omzet heeft. Eén van de redenen dat Ubuntu niet interessant is voor de hardwarefabrikanten is dat Ubuntu geen substantiele bijdrage aan die omzet levert: Ubuntu is simpelweg te goed voor de consument (qua levensduur en betrouwbaarheid), maar niet voor de hardwareproducent.

Iedereen mee laten tellen

In de huidige neergang van de maatschappij zoals we nu kunnen waarnemen, zeg maar gerust kaalslag, zullen er steeds meer mensen zijn die financieel niet in staat zijn om een PC aan te schaffen. Een beetje PC of laptop kost al snel honderden euro's, voor sommigen een te grote drempel. Het zou jammer zijn als mensen om die reden niet mee zouden kunnen in de informatiemaatschappij. Want dat is ook een trend die onomkeerbaar is: steeds meer informatie is alleen maar goed te krijgen op internet. 

De Vrije PC stelt zich tot doel om deze mensen ook onderdeel te laten zijn van de informatiemaatschappij door PC's die ter donatie worden aangeboden, te voorzien van Ubuntu en deze te doneren aan iedereen die het nodig heeft. Dat deze mensen dan en passant de beschikking krijgen over een snel, veilig, makkelijk en stabiel systeem is dan alleen maar mooi.

Mensen kennis laten maken van de economie van het geven ipv nemen

In een wereld waar geld geen middel meer is, maar een doel lijkt zijn we bang voor iedere transactie waar geld een rol speelt. Als we iets willen kopen, is er altijd de angst dat we te veel betalen; mocht dat inderdaad het geval zijn, dan zullen we daar door anderen, helaas vaak met zichtbaar leedvermaak, op gewezen worden. Als we iets gaan verkopen, zijn we altijd bang dat we er te weinig voor hebben gekregen, want het product vertegenwoordigd immers een bepaalde (geldelijke) waarde.

Het zou mooi zijn als we dingen zouden kunnen doen zonder dat we daar geld voor nodig hebben (en dan ook geen alternatief geldmiddel!), dat we niet aan alles een financiele waarde hoeven te verbinden: dat we misschien dingen kunnen doen zonder er überhaupt iets voor terug te verwachten.

Zo'n wereld lijkt een academische oefening, oftewel een wereld die alleen in theorie kan bestaan. Toch bestaat het, want binnen de vrije software wordt software gemaakt (geprogrammeerd) en vervolgens gratis weggegeven, zonder daar iets voor terug te verwachten. En merkwaardig genoeg: iedereen speelt een rol, als gever, als nemer of als beiden en iedereen neemt genoegen in en heeft voldoening aan die rol. Dit model zal, waar mogelijk ook door De Vrije PC worden opgepakt, om als voorbeeld te dienen.

Ubuntu laat maatschappelijk verantwoording nemen: laten zien dat het anders kan. Duurzaamheid wordt daarmee niet alleen zichtbaar in tastbare zaken zoals  hard- en software, maar ook of zeker als samenlevingsvorm.

Tastbaar maken van begrippen als vrijheid, transparantie en eerlijkheid

Van morele begrippen denken we vaak dat we weten wat het is. Maar als we bijvoorbeeld vrijheid nemen: een mens is vrij geboren en zal vrij sterven, maar daar tussenin zal zijn vrijheid op allerlei mogelijke manieren beperkt worden. Is vrijheid bijvoorbeeld om om de 4 jaar te kiezen voor een nieuw parlement en dat de gekozen politici steevast altijd dingen doen die we niet willen? Is vrijheid om te kunnen kiezen tussen vele energieleveranciers waarbij de marge (= voordeel voor de consument) nooit veel hoger dan een aantal procent is, waarschijnlijk omdat ze dat met elkaar afgesproken hebben? En kunnen we oprecht praten over openheid en eerlijkheid als we fenomenen als geplande overbodigheid (wat door de leveranciers altijd ontkend zal worden) in ogenschouw nemen?

Ubuntu is anders. Omdat Ubuntu is gebaseerd op vrije softwere, ook wel open source-software genoemd, is alles openbaar: niet alleen de broncode, maar alle foutrapporten, documentatie en communicatie. Juist omdat alles openbaar is, is er maximale openheid en daardoor transparantie. Die transparantie forceert eerlijkheid, want niets kan geheim gehouden worden.

Omgekeerd werkt het ook: hoe minder (absolute) transparantie er is, hoe meer kans op corruptie of handelen ten ongunste van de afnemer of consument: denk aan kartel- of monopolie-vorming. Daar waar de werkelijke motieven van handeling gehuld blijven in een donkere schaduw kunnen we niet verwachten dat de eindgebruiker er iets mee opschiet. De wereld waar transparantie de norm is, zoals de wereld van Ubuntu, is ook een eerlijke wereld.

Verbinding maken in de maatschappij tussen lokale gevers en ontvangers

In deze tijd van steeds verder gaande globalisering weten we steeds minder waar producten vandaan komen, wat er bij komt kijken om ze te maken of wie ze maakt. Voorheen wisten we dat precies, denk aan Philips die in Nederland ook daadwerkelijk produceerde (nu: alleen ontwerpen). De producten en producenten worden daarmee steeds abstracter en dat is op zich jammer. 

Ubuntu is gebaseerd op een gemeenschap. Een gemeenschap bestaat bij de gratie van binding van de leden aan die gemeenschap; intermenselijke communicatie speelt daarin een sleutelrol, het persoonlijk kennen (al is het soms alleen via internet) is een voorwaarde om een gemeenschap te vormen en te behouden.

Juist deze lokaliteit waarbij persoonlijke contacten een grote rol spelen worden door Ubuntu en middels het project van De Vrije PC bevorderd. Door het verbinden van lokale gevers (van PC's etc.) aan lokale ontvangers (zij die uit financiele of andere redenen niet over een PC kunnen beschikken), worden de acties van gevers meteen concreet zichtbaar en op hun waarde beoordeeld. De abstractie waar we zo gewend aan zijn, zal op deze manier langzaamaan verdwijnen. Lokaal samenwerken toont de absurditeit aan van de globalisering en kan op die manier alleen al bijdragen aan een betere maatschappij.